Het Westland staat in de landelijke media bekend als een politiek rechts bolwerk. Of het nu gaat om de huisvesting van arbeidsmigranten, de komst van een asielzoekerscentrum of de kleur van de hulp van Sinterklaas: het Westland laat zich horen. In deze reeks artikelen gaat historicus Philip van den Berg in op de vraag: ‘Hoe rechts is het Westland?’ In dit vijfde artikel zoomt hij verder in op de opmerkelijke veranderingen bij het stemmen in het Westland: de opkomst van links en veranderingen op rechts.
Wonderbaarlijk
De wonderen zijn de wereld nog niet uit. Ook niet in het Westland, zoals blijkt uit de Tweede Kamerverkiezingen van november 1972. Misschien vraagt u zich af: ‘Wat gebeurde er?’ Allereerst het feit dat een linkse partij, in dit geval de PvdA, in een Westlandse gemeente de meeste stemmen behaalde. Zoiets gold als onmogelijk. Daarnaast verloren de twee grootste christelijke partijen in de Glazen Stad – de KVP en de ARP – steeds meer stemmen, terwijl zij decennialang de kleur van het politieke landschap hadden bepaald. De KVP in de gemeenten Monster, Wateringen en Schipluiden. De ARP in de plaatsen ’s-Gravenzande, Maasland en Maasdijk. En dan de VVD, deze partij nam in elke gemeente de tweede plek in. Kortom: politieke verschuivingen van jewelste.
Omwenteling
De verschuiving in het stemgedrag onder de Westlanders kwam niet uit de lucht vallen. De wortels vonden hun oorsprong grotendeels in de jaren zestig. In die periode vonden allerlei gebeurtenissen en verwikkelingen plaats, die hierin een bijdrage leverden. Een belangrijke gebeurtenis was de uitzending van de tv-serie ‘De Bezetting’, gepresenteerd door de historicus Lou de Jong. Ook het vuistdikke boek van Presser, Ondergang. De vervolging en verdelging van het Nederlandse Jodendom, 1940-1945. Deze gebeurtenissen maakten de slappe houding inzichtelijk van het merendeel van hun landgenoten tijdens de bezetting. De jongere generatie reageerde hierop kritisch en scherp.
Maatschappelijke veranderingen
Andere gebeurtenissen en veranderingen droegen bij aan de toenemende spanningen tussen de jongere generaties en de ouderen: de gevestigde orde met haar heersende spelregels. De jongeren trapten op vele manieren tegen de toenmalige maatschappij en het gezag. Dat uitte zich in het gebruik van wiet en marihuana, de flowerpower-generatie en een explosie van nieuwe bands en allerlei muzikale genres. Maar ook op het gebied van seksualiteit, met de nadruk op vrijheid en blijheid. Allemaal uitingen en vormen van een breuk tussen een nieuwe generatie die nog weinig op had met de oude samenleving en haar (gezag)structuren.
De kerk en wereldse geneugten
Dit alles leidde ertoe dat mensen kritisch gingen kijken naar het instituut ‘kerk’. God en het geloof verloren in de ogen van de nieuwe generatie steeds meer aan relevantie. Hierin speelde de toename van de welvaart een rol. De mensen verdienden steeds meer, economisch ging het Nederland voor de wind. Gezinnen konden zich steeds meer veroorloven, van wasmachines, koelkasten, auto’s tot aan tv’s. Let wel, in die tijd was er maar één tv-kanaal. Later hadden de mensen de keuze uit maar liefst twee tv-kanalen: Nederland 1 en Nederland 2.
Impact en gevolg
De maatschappelijke veranderingen van de jaren zestig raakten ook het Westland. Dit bleek ook duidelijk bij de Tweede Kamerverkiezingen in de jaren zeventig. De generatie jongeren deed dat met een andere kijk op politiek en referentiekader dan hun ouderlijk huis. Zij waren minder vanzelfsprekend trouw aan kerk en zuil en voelden zich meer aangetrokken tot partijen die spraken over vernieuwing, inspraak en vrijheid. Hierdoor werd voor het eerst zichtbaar dat in het Westland de vanzelfsprekende dominantie van de christelijke partijen afbrokkelde. Waar de ouderen vasthielden aan de KVP, de ARP of de CHU, stapten steeds meer kiezers, onder wie jongeren, over naar de PvdA en D’66. Of zij kozen voor de liberale VVD. Deze politieke aardverschuiving deed hen achter de oren krabben. Hoe moesten zij hiermee omgaan? Legden zij zich hierbij neer of veranderden zij van strategie?
Nood breekt wet
In de politiek draait het om macht en invloed. De drie conservatieve christelijke partijen moesten dan ook even slikken. Zij zagen hun positie wankelen en kwamen met een veelzeggend en verrassend plan: samenwerking. Een verbazingwekkende keuze: katholieken, gereformeerden en hervormden die hun handen ineen slaan. Ooit ondenkbaar, maar nood breekt wet. Deze politieke zet leidde tot de vorming van het CDA. Een tactisch steekspel om hun verloren machtspositie op het Binnenhof weer te heroveren
De uitslag van 1977
Waartoe leidde deze politieke meesterzet? Wie veroverde bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1977 de koppositie in het Westland? U raadt het al: het CDA. In het gehele Westland zag de uitslag er als volgt uit. 1: CDA, 2: VVD en op 3: de PvdA. Toch verscheen in diezelfde tijd een nieuwe speler op het palet van de landelijke politiek. Eén die in de jaren tachtig regelmatig het landelijk nieuws zou domineren. Meer daarover leest u in het volgende artikel.
