dgfadfgSamenwerken met Forum voor Democratie (FvD) of niet? Die vraag verdeelt in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart steeds meer gemeenteraden. In grote steden spreken partijen openlijk over een cordon sanitaire: het bewust buitensluiten van een politieke partij. In veel andere gemeenten klinkt een ander geluid. Daar overheerst een meer pragmatische benadering.
Philip van den Berg 16-03-2026
In Westland zegt LPF-lijsttrekker Peter Voskamp geen voorstander te zijn van een cordon sanitaire. “Als een partij binnen onze rechtsstaat functioneert en zich houdt aan de grondwet, dan is uitsluiten niet aan de orde. Zo’n partij vertegenwoordigt een deel van de kiezers.” Een vergelijkbaar geluid klinkt in Hoogeveen (Drenthe). Hilma Hooijer-Everts van de partij Gemeentebelangen Hoogeveen: “Een democratisch gekozen partij heeft recht op bestuurlijke deelname. Je kunt het inhoudelijk oneens zijn, maar structureel buitensluiten schuurt met het democratische principe.” Ook binnen lokale afdelingen van landelijke partijen lopen de standpunten uiteen. In Sluis zegt PvdA-fractievoorzitter Robert Evers: “Als inwoners op een partij stemmen, hebben zij daar bewust voor gekozen. Die kiezers op voorhand negeren voelt als minachting van hun stem.”
Forum voor Democratie Westland zelf zegt in de praktijk weinig te merken van uitsluiting. Fractievoorzitter Jasper van der Voort stelt dat zijn partij in de Westlandse gemeenteraad met alle partijen samenwerkt. “Voorstellen die goed zijn steunen wij en bij voorstellen die niet goed zijn dragen wij punten aan hoe het wel moet en anders of beter kan. Regelmatig trekken we met andere partijen op door gezamenlijk moties of amendementen in te dienen.”
Volgens Van der Voort bleek bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 dat uitsluiting vaak vooral onderdeel is van de campagne. “Een aantal partijen zei vooraf dat ze FvD zouden uitsluiten, maar na de verkiezingen verdween dat direct. In de praktijk is er niets van te merken.”
Andere partijen trekken juist wél een duidelijke grens. Duncan Plomp, fractievoorzitter van GroenLinks/PvdA Westland, stelt: “Het uitsluiten van partijen die de rechtsstaat niet respecteren en de democratie uithollen, houdt de lokale democratie juist sterk.” Volgens hem gaat het niet om het negeren van kiezers, maar om politieke verantwoordelijkheid. Bart Wijnands van D66 Westland verwoordt het pragmatischer: “Iedere partij heeft het recht om een verzoek tot samenwerking positief of negatief te beantwoorden. Het recht van de één is geen plicht voor de ander.”
Landelijk profiel telt mee?
Het debat wordt ook beïnvloed door het landelijke profiel van Forum voor Democratie. Uitspraken van landelijke FvD-politici en mediaberichten over contacten met extreemrechtse groeperingen spelen daarbij mee. Meerdere fractievoorzitters geven aan dat het lastig is de lokale lijst volledig los te zien van het landelijke gezicht van de partij. Wijnands merkt op dat het FvD-programma veel thema’s bevat waar gemeenten niet over gaan. Peter Duijsens van Westland Verstandig zegt: “Als partij wil je niet snel geassocieerd worden met bepaalde denkbeelden van FvD. Dat is jammer, maar het is de politieke realiteit.”
Van der Voort zegt dat de Westlandse fractie zich juist op lokale onderwerpen richt. “In de gemeenteraad hebben we het over de problemen die hier spelen. Er zijn genoeg uitdagingen voor het Westland die aandacht nodig hebben. Ik ben een lokale volksvertegenwoordiger van Forum voor Democratie en we hebben het alleen over lokale zaken.”
Tegelijk benadrukken vooral lokale partijen dat zij FvD uiteindelijk beoordelen op concreet raadswerk. “Hun houding wordt bepaald door het lokale werk” zegt Evers uit Sluis. “Uiteraard heb ik een mening over landelijke partijen, maar daar laat ik me lokaal niet door leiden.” De lokale lijsttrekker van Groen Links-PvdA uit Helmond, Thomas Tuerlings, stelt in vergelijkbare bewoordingen dat zijn partij op inhoud samenwerkt en niemand bij voorbaat uitsluit. In gemeenten draait het volgens meerdere bestuurders vooral om woningbouw, financiën en zorg, minder om ideologische profilering dan om bestuurbaarheid.
Historische reflex
Het isoleren van politieke partijen is geen nieuw verschijnsel, zegt historicus en universitair docent politicologie Koen Vossen bij de Nijmeegse Radboud Universiteit. “De Nederlandse politiek kent sinds 1918 momenten waarop partijen op afstand werden gehouden.” Hij verwijst naar de sociaaldemocraten na de revolutieoproep van Troelstra, de Nationaal Socialistische Beweging (NSB) in de jaren dertig en de communisten tijdens de Koude Oorlog. “Dat gebeurde zelden via formele afspraken, maar via een breed gedeelde politieke reflex: bescherming van wat men zag als het algemeen belang.”
Volgens Vossen speelt die spanning sterker op landelijk niveau dan lokaal. “In gemeenten is de politieke cultuur vaak pragmatischer. Daar gaat het minder om ideologische zuiverheid en meer om bestuurbaarheid.” Daarmee raakt het huidige debat aan een bredere vraag: wanneer is bestuurlijke pragmatiek verstandig, en wanneer wordt principiële uitsluiting een democratisch risico?
Kiezers in de knel?
Critici van een cordon sanitaire waarschuwen dat structurele uitsluiting averechts kan werken. Categorische afwijzing kan bij kiezers het gevoel versterken dat hun stem er niet toe doet.
Forum voor Democratie Westland zelf noemt een cordon sanitaire ondemocratisch. Volgens Van der Voort betekent het uitsluiten van een partij dat ook de stem van haar kiezers wordt genegeerd. “Het uitsluiten en negeren van grote groepen kiezers is ondemocratisch en ongepast. Een cordon sanitaire is een minachting naar kiezer en democratische waarden.” Voorstanders bestrijden dat. Volgens hen gaat het niet om kiezers, maar om de bescherming van normen en grondrechten.
Met de verkiezingen in zicht ontbreekt een landelijke lijn. Sommige partijen trekken vooraf een harde grens. Anderen laten de deur op een kier, afhankelijk van de uitslag en de lokale verhoudingen.
Of FvD na 18 maart bestuurlijke invloed krijgt, zal per gemeente verschillen. Daarmee raakt het debat aan een bredere vraag: wanneer is uitsluiten een principiële keuze, en wanneer wordt het een risico voor het vertrouwen van kiezers?
