Augustus, 12, 2024 (Philip van den Berg)
Dit artikel is de eerste uit een reeks van (korte) stukjes dat maandelijks verschijnt over het gewapend verzet en de Westlandse knokploeg in de regio en omstreken. De reden voor het schrijven van deze historische stukjes is dat we in 2025 80 jaar onze vrijheid mogen gedenken en vieren. Daarnaast loopt er een onderzoek naar de knokploeg Westland, dat zal resulteren in een boek over het (gewapend) verzet in de regio en omstreken.
Zomer ‘44
Tijdens de hete zomer van 1944 sloeg de Duitse Sicherheitsdienst (SD) hard toe tegen het (gewapend) verzet. Dit gold niet alleen voor verzetsorganisaties zoals de LO/LKP, maar ook voor de knokploeg Westland. Zo werd in mei 1944 Bertus, een kopstuk binnen de Landelijke Knokploegen, gearresteerd. Ook vonden er invallen en arrestaties plaats van de gebroeders Goedendorp (Bernardus en Johan) en de Lierenaar Johannes Lagerwerf in de zomermaanden van 1944 in Rijswijk. Verder werd Frits Vogel, woonachtig en werkzaam in Naaldwijk, in de maand augustus 1944 geëxecuteerd.
Frits Vogel
Dit tevens het eerste artikel uit de serie ‘De gezichten achter de knokploeg Westland’ en gaat over laatstgenoemde. Frits Vogel, een gewaardeerde maar relatief onbekende medewerker. Hij verloor tachtig jaar geleden zijn leven in kamp Vught door een Duits executiepeloton op 10 augustus 1944.
Zwijndrecht
Frits Vogel werd geboren in het voorjaar van 1909 in Zwijndrecht. Hij groeide op in een gezin van zeven personen, bestaande uit zijn vader Willem Vogel, zijn moeder Anna Kevelmann (geboren in Duitsland), en zijn vijf broers en zussen.
Het Westland
Na zijn schoolperiode in Zwijndrecht ging Frits in de jaren twintig aan de slag als tuinman. Later vond hij werk in het Westland, waardoor hij eind jaren twintig verhuisde naar de ‘Glazen stad’. Op 5 december 1929 vestigde Frits zich in de gemeente Naaldwijk. In de tweede helft van de jaren dertig ging hij werken als handelsreiziger bij het familiebedrijf A.L. Verhagen Graanhandel. Door zijn werk legde hij veel contacten en bouwde hij een grote klanten- en kennissenkring op, zowel in het Westland als daarbuiten.
Meidagen ‘40
Tijdens de mobilisatie in 1939 werd Frits niet opgeroepen. Hij hoefde niet in militaire dienst, maar de aanleiding is nog onduidelijk. Misschien vanwege onbekende gezondheidsredenen of dat Frits als jongste van zijn broers niet hoefde te dienen. Gedurende de meidagen van 1940 was hij dan ook niet actief als militair bij de verdediging van Nederland. Kort na de bezetting raakte Frits echter betrokken bij het verzet tegen de Duitse bezettingsmacht. Dit begon kleinschalig, maar zijn betrokkenheid nam geleidelijk steeds grotere vormen aan.
Illegale lectuur
Een voorbeeld van zijn betrokkenheid en inzet was het verspreiden van illegale lectuur, waaronder de krant Vrij Nederland. Deze krant verscheen voor het eerst eind 1941, en Frits introduceerde deze onder gelijkgestemden in zijn toenmalige woonplaats Naaldwijk en omstreken, het Westland. Dit soort werkzaamheden voerde hij onder andere uit met behulp van ‘Otto’ (V.P. Vermeer) en enkele koeriersters, waaronder Trina, Nellie en Van der Ende.
Verzetsactiviteiten
Andere activiteiten voor het verzet tijdens de eerste jaren van de bezetting bestonden uit het helpen van onderduikers, waaronder Joden en studenten, en het regelen en verspreiden van distributiebonnen voor de eerder genoemde hulpbehoevenden.
Gewapend verzet
Naast zijn betrokkenheid bij het verspreiden van illegale lectuur, waaronder Vrij Nederland en later de illegale krant Trouw, nam Frits ook actief deel aan gewapende overvallen. Een van deze acties betrof het plannen en uitvoeren van de bevrijding van Trouw-medewerker Kees Streef. Samen met Rudy van Baarle maakte hij plannen voor deze bijzondere bevrijdingsactie. Via hun vriendenkring wisten ze twee verpleegsters te overtuigen van het nut en de noodzaak van deze gevaarlijke actie.
Hotel Royal
Over de geheime voorbereidingen van deze gewaagde bevrijdingsactie schrijft Rianne Oosterom, naar aanleiding van het onderzoeksproject ‘Vrouwen van Trouw’, het volgende: ‘In hotel Royal bespreekt ze met Frits Vogel en Rudy van Baarle verschillende ontsnappingsroutes; zij kent de afdeling waar Kees Streef ligt goed. Een ladder tegen het raam van zijn kamer is de beste optie, komen ze overeen. Wies weet dat hij op de eerste verdieping ligt, aan de kant van de binnentuin.’
Knokploeg Westland
Gezien het grote risico en gevaar dat beide jongedames liepen vanwege hun medewerking bij deze gewaagde onderneming, was het cruciaal dat alle betrokkenen goed voorbereid waren. Naast de verpleegsters Wies van Sleewen en Dini van Oss, ‘Bertus’ (Leendert Valstar) en Frits zelf, waren ook nog andere leden van de knokploeg Westland bij deze actie betrokken, waaronder ‘Joop’, ‘Witte Piet’, ‘Kleine Niek’ en @@@.
Arrestaties
Dit bleek echter de laatste actie van Frits Vogel voor de knokploeg Westland. Enkele dagen na de spectaculaire bevrijdingsactie van Kees Streef werd Frits Vogel gearresteerd. De Sicherheitsdienst (SD) wist op de een of andere manier dat Frits zich verborgen hield in zijn ouderlijk huis in Zwijndrecht. Tijdens een onverwachte inval door de SD en Nederlandse agenten vonden ze hem verstopt achter een kast.
Polizeigefängnis Haaren
Na zijn arrestatie en verhoor door de Sicherheitsdienst belandde Vogel in kamp Haaren. Dit kamp, dat ook diende als huis van bewaring voor de SD, herbergde een aanzienlijke groep medewerkers van de illegale krant Trouw. Zij wachtten allen op hun proces, maar voor 23 medewerkers, waaronder Frits Vogel, zou dat anders lopen.
Duits voorstel
De SD, onder leiding van Erich Gottschalk, zette een intensieve klopjacht in op de illegale krant Trouw. Na een groot aantal arrestaties, mede omdat een medewerker van Trouw was doorgeslagen en waardevolle informatie had verstrekt, kwam Gottschalk met een voorstel. Dit voorstel hield in dat 23 medewerkers van Trouw niet zouden worden gefusilleerd, mits de krant niet langer zou verschijnen.
SD-er Schöngarth
Het voorstel van de SD-er Gottschalk leidde tot stevige discussies binnen de illegale krant Trouw. Dit gold niet alleen voor de verspreiders, de drukkers, maar ook voor de redactie. Terwijl bij Trouw stevig werd gediscusseerd, werd Gottschalk van deze zaak afgehaald en had de SD-befehlhaber Schöngarth het stokje van hem overgenomen. Hierdoor was het Duitse voorstel eigenlijk niets meer werd dan een lege huls. Een aanbod zonder inhoud. Want al op zaterdag 5 augustus sprak de Duitse bezettingsmacht de doodstraf uit over vierentwintig van de negenendertig medewerkers van Trouw. Opvallend is dat de doodstraf alleen gold voor de verspreiders van de illegale krant. De zaak van drukkers werd doorgestuurd naar het ‘Obergericht’.
Vught
Op een gegeven moment plaatsen de Duitsers Frits Vogel over van Haaren naar kamp Vught, gezamenlijk met nog andere medewerkers van Trouw. Op woensdagavond 9 augustus werden als zes van de drieëntwintig Trouw-medewerkers gefusilleerd. Frits Vogel zelf vond, als medewerker van Trouw en actief voor de LO en KP Westland, de dood aan het einde van een mooie zomerse donderdagavond op 10 augustus 1944, gezamenlijk met 18 andere verspreiders van Trouw.
