De vergeten helden

Bertus en het Verzetskruis

  • Philip van den Berg
Het Verzetskruis is op 3 mei 1946 bij Koninklijk Besluit ingesteld
Het Verzetskruis is op 3 mei 1946 bij Koninklijk Besluit ingesteld.

Deze maand is het 80 jaar geleden dat Bertus als kopstuk binnen de LKP in Delft gearresteerd werd. Een grote aderlating voor het gewapend verzet. Niet alleen voor de knokploeg Westland en het (gewapend) verzet in de regio, maar voor heel het westen van Nederland. Als een van de vijf leiders binnen de LKP was Bertus een belangrijk figuur voor de knokploegen en het gewapend verzet in het algemeen.

Verbindend

Bertus droeg de verantwoording voor alle activiteiten, bezigheden en initiatieven van de lokale knokploegen in verschillende provincies. Hij onderhield veel contacten op lokaal en regionaal niveau. Enkele bekende namen zijn: Frits Conijn, Johannes en Marinus Post, Pierre. Daarbij bezocht hij wekelijks het landelijk overleg plaats tussen de vijf hoofden van de Landelijke Knokploegen (LKP). Kortom, niets gebeurde voordat hij groen licht gaf voor een bepaalde actie in de de provincies Utrecht, Noord- en Zuid-Holland en Zeeland. Het doel van de LKP was om voldoende bonnen en allerlei andere benodigdheden te organiseren ten behoeve van het groeiend aantal onderduikers. Iets waar de organisatie Landelijke Hulp voor Onderduikers (LO) zich voor inzette en verantwoordelijk voor was. Beiden werkten nauw samen in hun strijd tegen de Duitse bezettingsmacht en het nationaalsocialisme.

LKP

Vanaf het najaar van 1943 zette Bertus zich met ziel en zaligheid in om landelijk het gewapend verzet van de grond te krijgen. De LKP was de grootste organisatie binnen het gewapend verzet in Nederland. De groei van deze organisatie was mede te danken aan de tomeloze inzet en toewijding van Bertus en zijn groep medewerkers. In een kort tijdsbestek groeide de LKP uit tot een gewapende verzetsgroep vol toegewijde mannen, mede dankzij het werk van de top van de LKP.

Arrestatie

Jammer genoeg kon Bertus de vruchten van zijn werk slechts ten dele meemaken. Na een bezoek aan zijn broer in Delft arresteerde de politie Bertus  op 15 mei 1944 als gevolg van een vreemde samenloop van omstandigheden. Ondanks pogingen van de knokploeg Westland om hun voormalige leidinggevend te bevrijden, wist de politie van Delft hem over te brengen naar de SD Aussenstelle in Rotterdam. Ondanks verwoede pogingen lukt het de LKP niet om Bertus te bevrijden. Ergens in juni kwam Bertus terecht in kamp Vught. Slechts enkele maanden later fusilleerden de Duitsers hem en vele andere mannen uit de illegaliteit.

Verzetskruis

Voor zijn verzetswerk ontving Bertus na de bevrijding postuum het verzetskruis. Deze hoge onderscheiding reikte koningin Wilhelmina op 9 mei 1946 persoonlijk uit aan de nabestaanden van de omgekomen verzetsstrijders. Deze bijzondere en pijnlijke gebeurtenis vond toentertijd plaats in het Koninklijk Paleis op de Dam. De ontvangen onderscheiding koesterde de familie Valstar als een warme herinnering. Niet alleen vanwege het verlies van hun geliefden binnen de familie, maar ook voor hun inzet en offers als gezin voor de bevrijding van het land en hun strijd voor God, vaderland en Oranje, tot de dood toe. Lange tijd bleef het verzetskruis binnen de familie, maar om onduidelijke redenen raakte het verzetskruis uit beeld. Op een gegeven moment wist niemand binnen de familie waar de onderscheiding van Bertus was gebleven, zoals ook blijkt uit de correspondentie met een kleinzoon van de familie Valstar, de heer Leen Valstar.

Familiearchief

Aanleiding om contact op te nemen met de nabestaanden van de familie Valstar is het lopend onderzoek naar de knokploeg Westland, de latere KP Vlaardingen/Westland, en het gewapend verzet in de regio. Mede daarom dienden wij een verzoek tot inzage in bij de heer Valstar met betrekking tot inzage in voor het familiearchief, in het bijzonder voor mogelijke aanvullende informatie omtrent de persoon L.M. Valstar, als mede-oprichter van de LKP en zijn broers. Ook laatstgenoemden waren actief binnen het (gewapend) verzet. Helaas kreeg ik geen toestemming. Wel was de kleinzoon, Leen Valstar, bereid om verschillende vragen te beantwoorden. Op de vraag of ik een foto mocht maken van het verzetskruis ontving ik het bericht dat niemand binnen de familie wist waar deze waardevolle onderscheiding was gebleven. Jammer en teleurstellend.

Antwoord

Enkele maanden later spitte ik verschillende dossiers door i.v.m. de knokploeg Westland. Tijdens het lezen van het vele archiefmateriaal stuitte ik toevallig op een belangrijk document, waarin iets vermeld stond over het verzetskruis van Bertus. Kortom, het is in ieder geval duidelijk wat met dit kleine, maar historisch waardevolle aandenken is gebeurd. Zo is opnieuw een klein stukje van de puzzel over de geschiedenis van het gewapend verzet in het Westland en omstreken opgevuld. 

© Stichting 80 jaar Vrijheid – 2026